Bình thường nhắc đội tuyển nam Trung Quốc, mười người dùng mạng thì tám người phải chê vài câu, không ít người từ lâu đã không còn trông chờ lớn lao gì. Kỳ Asiad Aichi-Nagoya 2026 này, nói ra thật sự lật nhận thức của không ít người. Đội bóng đá nam vốn hoàn toàn không được đánh giá cao trước giải, lại thành đội duy nhất trong ba môn bóng nam Trung Quốc đứng lên bục nhận giải.
Trước giải, Nhật báo Nhân dân đăng bài điểm danh hướng tới huy chương vàng, bóng chuyền nữ, bóng rổ nữ, bóng rổ nam, bóng chuyền nam đều được nhắc, chỉ bỏ sót bóng đá nam. Cách làm ấy lúc đó ai cũng hiểu: mặc định bóng đá nam không lấy được thành tích khá. Kết quả cuối cùng quay một trăm tám mươi độ. Đội không ai đánh giá cao trước giải lại giành tấm huy chương duy nhất của ba môn bóng nam.
Trận tranh đồng này đúng là một hồi ba chìm bảy nổi. Chiều 3 tháng 10 khai cuộc trên sân vận động Toyota. Trung Quốc vào trận không co mình, dám cày dám xông. Hiệp một Hồ Hà Thao phá lưới trước, giúp Trung Quốc dẫn. Trước khi hết hiệp, Uzbekistan gỡ hòa, hai bên mang tỷ số 1-1 vào nghỉ giữa giờ. Hiệp hai Vương Ngọc Đống ghi bàn, lại vươn lên. Đối thủ cứng rắn gỡ hòa trước khi hết 90 phút, kéo trận vào loạt penalty. Trong loạt penalty, thủ môn Lý Hạo hóa thần, cản hai quả của đối thủ, giúp Trung Quốc thắng penalty 4-3, tổng tỷ số 6-5 hạ đối phương, giành tấm đồng đến không dễ.
Sau khi có huy chương, cả đội hình xuất phát chụp ảnh chung trên sân. Tấm đồng này thật sự không phải nhặt được, là các chàng trai cày từng trận mà ra. Hai lần bị gỡ hòa vẫn không hoảng, loạt penalty cũng không vỡ trận. Đặt vào trước đây, thật hiếm thấy. Đội trẻ Uzbekistan vốn là khúc xương cứng ở châu Á, thể hình tốt, va chạm mạnh. Thắng được đối thủ như vậy đủ cho thấy tâm thế lứa tiểu tướng này vững hơn các tiền bối rất nhiều.
Nhìn lại thành tích hai môn kia, nói thật, kết quả này ai nghĩ được trước giải. Bóng rổ nam Trung Quốc thua chủ nhà Nhật Bản ở bán kết, thua 20 điểm. Cách biệt này là lần thua thảm nhất trong lịch sử Asiad của bóng rổ nam Trung Quốc. Trận tranh đồng lại bị Iran lội ngược dòng, cuối cùng chỉ hạng tư, lỡ bục nhận giải. Thành tích này cũng là kém thứ hai trong lịch sử Asiad của bóng rổ nam, chỉ hơn hạng năm năm 2014 một chút. Mười năm trước, ai dám nghĩ bóng rổ nam ở châu Á không lấy nổi một tấm huy chương.
Bên bóng chuyền nam diễn biến cũng đáng tiếc. Vòng bảng thắng cả ba trận, nhất bảng đi tiếp. Lúc ấy mọi người còn thấy có thể xông một tấm huy chương. Bán kết gặp Nhật Bản, khổ chiến năm set suýt thắng, set quyết định thua sát 13-15, không vào chung kết. Trận tranh đồng gặp Pakistan, lại thua 0-3, cuối cùng cũng hạng tư. Thế là ba suất huy chương của ba môn bóng nam, Trung Quốc chỉ lấy được mỗi tấm của bóng đá nam.
Nhiều người tò mò, sao lại đúng đội bóng đá nam quanh năm bị chửi lấy được tấm này. Lứa tiểu tướng U23 thật sự là bất ngờ lạnh? Lật thành tích của họ là biết, đây thật không phải may. Lứa này chủ yếu là những người trẻ sinh năm 2003, 2004. Từ vào tứ kết Cúp châu Á U20 năm 2023, đến á quân Cúp châu Á U23 đầu năm 2026, rồi hạng ba Asiad lần này, thành tích cứ đi lên, là nâng dần từng bước chứ không phải bỗng nhiên bùng nổ.
Về lối chơi họ cũng rất rõ. Sau khi huấn luyện viên trưởng Antonio dẫn dắt, đội luyện ra một bộ phản công phòng ngự hợp với mình, thực thi chiến thuật đặc biệt đúng chỗ. Dù gặp đội mạnh cũng giữ đội hình không loạn, nhịp độ không hoảng. Kỳ Asiad này họ rơi vào bảng tử thần, cùng bảng Triều Tiên, Iran và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Ai cũng thấy khó đi tiếp. Kết quả Trung Quốc 1 thắng 2 hòa, nhất bảng, đi tiếp vững vàng. Tứ kết thắng Thái Lan 3-0, sau 28 năm lọt vào bán kết bóng đá nam Asiad.
Trận bán kết gặp Hàn Quốc thật ra còn phấn khích hơn trận tranh đồng. Mới vào trận không lâu Vương Ngọc Đống đã ghi một bàn. Đó là lần đầu tiên trong gần 40 năm đội tuyển nam Trung Quốc xuyên thủng khung thành Hàn Quốc. Dù cuối cùng bị đối thủ lội ngược dòng 1-2, cả trận Trung Quốc đấu thật với đối thủ, thế trận không hề lép vế. Sau trận Antonio nói các cầu thủ đều cày hết sức như những chiến binh. Lời ấy thật không nói sai.
Lần trước đội tuyển nam Trung Quốc giành đồng Asiad còn là chuyện Asiad Bangkok 1998. Nhiều cổ động viên trẻ lúc ấy còn chưa ra đời. Khi đó bán kết thua Iran, trận tranh hạng ba thắng Thái Lan 3-0, Phạm Chí Nghị và Mã Minh Vũ ghi bàn. Đó là khoảnh khắc rực rỡ của bóng đá nam năm ấy. Từ đó suốt 28 năm, kỳ Asiad nào bóng đá nam cũng không còn bước lên bục nhận giải. Bóng đá Trung Quốc lên xuống, có niềm vui lọt vào World Cup, cũng có nỗi buồn nhiều kỳ liên tiếp vắng World Cup. Tấm huy chương này thật sự đợi quá lâu.
Nhưng khen thì khen, chúng ta cũng phải tỉnh. Tấm huy chương này không có nghĩa bóng đá Trung Quốc đã lật mình. Bình luận chính thức nói rất thực: cục diện bóng đá Trung Quốc tụt hậu lâu dài chưa đổi, thành tích tốt cục bộ không che được vấn đề đứt gãy nhân tài. Đúng hôm trước trận tranh đồng của bóng đá nam, đội tuyển quốc gia trưởng thành còn thua Palestine 0-5. Một bên tiểu tướng cày được đồng, một bên đội trưởng thành thua đậm. Độ lệch ấy đã nói nhiều vấn đề. Đội trẻ ra thành tích, đến chỗ đội tuyển trưởng thành nâng tổng thể, ở giữa còn một quãng đường rất dài. Lứa tiểu tướng này có lên đội trưởng thành thuận lợi không, có tiếp tục tiến bộ trong giải đấu không, hiện vẫn là ẩn số.
Hai năm gần đây bóng đá trong nước quả thực đổ không ít tiền vào đào tạo trẻ, làm không ít cải cách, cũng có câu lạc bộ đạt chứng nhận trung tâm đào tạo trẻ ba sao, hạng cao nhất của AFC. Nhưng đào tạo trẻ vốn là công phu chậm, không thể hai ba năm đã có bước nhảy chất lượng. Đạo lý này ai cũng hiểu. Huống chi cầu thủ cùng lứa tuổi của Nhật Bản, Hàn Quốc nhiều người đã đá chính ở các giải châu Âu. Tiểu tướng của chúng ta muốn đuổi kịp, không chỉ cần thành tích tốt một hai kỳ giải lớn, mà cần hơn một hệ thống bồi dưỡng ổn định lâu dài chống đỡ.
Cũng không ít người nói, thế thì cục diện ba môn bóng nam sắp đổi? Tôi thấy câu ấy nói thật quá sớm. Bóng rổ nam lần này thành tích không tốt, một phần lớn vì cầu thủ trẻ ít trải nghiệm giải lớn, những trận then chốt thi đấu không ổn. Bản thân bóng rổ nam Trung Quốc ở châu Á vẫn có sức cạnh tranh, không thể vì một giải mà phủ nhận tất cả. Bóng chuyền nam cũng vậy, cày được năm set với Nhật Bản rồi thua sát nút, chứng tỏ bản thân có thực lực, chỉ là xử lý những điểm then chốt còn thiếu chút kinh nghiệm. Nên đây là một bước phá ở tầng U23 mang tính giai đoạn, không thể trực tiếp đóng nắp quan tài cho bóng rổ nam và bóng chuyền nam rồi bảo là không được.
Kỳ Asiad Nagoya này, thành tích tổng thể của đoàn Trung Quốc vẫn rất mạnh. Số huy chương vàng lập thành tích tốt nhất khi thi đấu ở nước ngoài, điểm ấy không có gì phải bàn. Bên ba môn bóng, bóng chuyền nữ giành vàng giữ vững nền tảng, bóng rổ nữ giành đồng, môn nam chỉ có bóng đá nam đứng lên bục nhận giải. Ai ngờ đội bóng đá nam ngày thường chịu nhiều lời chê và nghi ngờ nhất, lần này lại thành môn mang lại bất ngờ lớn nhất trong ba môn bóng nam. Lứa tiểu tướng này dùng hành động chứng minh: dù bóng đá Trung Quốc đang ở đáy, vẫn có người đang cày, vẫn có người đứng ra được.
Từ việc thoát bảng tử thần, đến việc chịu áp lực ở loạt penalty để giành đồng, trận nào cũng là trận cứng. Lứa trẻ này quả thực đáng một lời khen. Nhưng khen thì khen, con đường bóng đá Trung Quốc còn phải đi vẫn rất dài. Hệ thống đào tạo trẻ phải tiếp tục hoàn thiện, cầu thủ trẻ cần thêm cơ hội thi đấu chất lượng cao, mặt bằng thi đấu của giải cũng phải từ từ nâng lên. Tấm đồng này chỉ là một khởi đầu tốt, còn lâu mới phải điểm cuối. Không biết mọi người nhìn chuyện này thế nào?
Tài liệu tham khảo: Tân Hoa Xã, đội tuyển nam U23 Trung Quốc giành huy chương đồng Asiad
